Aralıklı tekrar ile YKS'de unutmayı azaltmak

Kısa cevap: Aralıklı tekrar, bir konuyu tek seferde uzun uzun çalışmak yerine, araları giderek açılan kısa oturumlarla yeniden hatırlamaktır. YKS'de bunu uygulamanın yolu, her konuyu bitirdikten sonra ona belirli aralıklarla geri dönüp kendini test etmektir. Yeniden okumak yetmez; bilgiyi hafızandan çekip çıkarman gerekir.

Neden unutuyoruz, tekrar neden işe yarıyor?

Bir konuyu çalıştığın gün çok iyi bildiğini hissedersin. Birkaç gün sonra aynı konudan soru gelince ayrıntıların silindiğini fark edersin. Bu bir yetenek sorunu değil, hafızanın normal işleyişi: kullanılmayan bilgi zamanla soluklaşır. Psikolojide bu düşüşü anlatan grafiğe "unutma eğrisi" denir.

İyi haber şu: bir bilgiyi tam unutmak üzereyken hatırlamaya çalışmak, onu bir sonraki sefere daha dayanıklı hale getirir. Her başarılı hatırlamadan sonra bir sonraki tekrara kadar daha uzun süre bekleyebilirsin. Aralıklı tekrar bu gözleme dayanır.

YKS gibi aylarca süren, çok sayıda dersi kapsayan bir sınavda bu yüzden önemlidir. Eylülde çalıştığın konu, sınav gününe kadar ancak düzenli dönüşlerle kalıcı olur.

Aralıklı tekrarın iki parçası

1. Zamanlama

Tekrarları rastgele değil, aralıkları açılarak yaparsın. Konuyu bitirdiğin günden kısa süre sonra ilk tekrar, ardından giderek uzayan aralarla diğerleri gelir.

2. Aktif hatırlama

Tekrar ederken notlarını baştan okumak rahat hissettirir ama az iş görür, çünkü bilgi önünde durur, sen sadece tanırsın. Aktif hatırlamada ise önce kendine sorarsın, sonra cevaba bakarsın:

• Kitabı kapatıp konunun ana başlıklarını kâğıda yazmak
• Kartın önünü görüp arkasını söylemeden çevirmemek
• Konu testi çözüp yanlışlarına dönmek
• Bir arkadaşına konuyu anlatmaya çalışmak

Zorlanman normaldir. Hatırlamaya çalışırken harcadığın bu çaba, öğrenmenin kendisi.

YKS'de nasıl uygulanır?

Konuyu bitirdiğin gün kısa bir test

Konu anlatımını bitirdiğin gün o konudan birkaç soru çöz ya da kitabı kapatıp ana fikirleri yaz. Bu ilk hatırlama, konunun hafızana yerleşmesinin başlangıcıdır.

Aralıkları giderek aç

Başlangıç için şöyle bir sıra deneyebilirsin: ertesi gün, birkaç gün sonra, bir hafta sonra, birkaç hafta sonra. Bu kesin bir kural değil, bir çerçeve. Bir tekrarda zorlandıysan aralığı kısalt, rahat geçtiyse uzat.

Yanlış yaptığını erken döndür

Bir konuda çok yanlış yaptıysan o konuyu takvimde başa al. Sorunsuz geçtiğin konuları daha seyrek tekrar et. Böylece vaktin bildiğin yere değil, eksik olan yere gider.

Tekrarı küçük parçalara böl

Her tekrar uzun bir oturum olmak zorunda değil. Bir konunun tekrarı on dakikalık bir kart turu, kısa bir test ya da yolda dinlenen bir bölüm olabilir. Küçük tekrarlar haftalık programa çok daha kolay sığar. Dinleyerek tekrarın nerede işe yarayıp nerede yetmediğini podcast ile ders tekrarı yazısında anlattık.

Hangi içerik nasıl tekrar edilir?

Her ders aynı biçimde tekrar edilmez. Kabaca şöyle düşünebilirsin:

Matematik gibi derslerde de aralıklı tekrar işe yarar. Orada tekrar, formülü okumak değil, aynı tipte soruyu birkaç gün arayla yeniden çözmektir.

Bir konunun yolculuğu: örnek

Diyelim ki pazartesi tarihte bir dönemi bitirdin. Aralıklı tekrar bu konu için kabaca şöyle işler:

1. Pazartesi: Konuyu bitirdin. Kitabı kapatıp dönemin ana olaylarını sırayla yazmaya çalıştın, sonra birkaç soru çözdün.
2. Salı: On dakikalık bir tur. Kartlarla ya da kısa bir testle kendini yokladın; iki ayrıntıyı karıştırdığını fark edip not aldın.
3. Cuma: Yolda konunun anlatımını dinledin, akşam o iki ayrıntıya özellikle baktın.
4. Ertesi hafta: Konudan karışık sorular çözdün. Rahat geçtiyse bir sonraki tekrar birkaç hafta sonraya kaydı.
5. Birkaç hafta sonra: Kısa bir kontrol. Unuttuğun bir yer varsa aralığı yeniden kısalttın.

Dikkat edersen hiçbir tekrar uzun değil. Konuyu ilk çalıştığın günkü emeğin yanında bu turlar küçük kalır, ama bilginin sınav gününe kadar taşınmasını sağlayan şey tam olarak bunlardır.

Tekrar listesi büyürse ne yaparsın?

Birkaç hafta sonra aynı gün tekrar edilmesi gereken konu sayısı artabilir. Bu durumda önce zorlandığın konuları al, rahat olduklarını bir iki gün ileri kaydır. Tekrar turlarını kısaltmak, hiç yapmamaktan iyidir. Yeni konuya ayırdığın zamanı tamamen tekrara vermek yerine her güne küçük bir tekrar bloğu koymak dengeyi korur.

Takvimi nasıl takip edersin?

Kâğıt bir takvim, bir defter ya da bir uygulama olabilir. Önemli olan, her konu için "en son ne zaman tekrar ettim, bir sonraki ne zaman?" sorusunun cevabını aklında tutmak zorunda kalmaman.

Kapsül YKS'de bu işin bir kısmı uygulamaya bırakılabilir. Bir konunun testini çözdükten sonra, bildirim izni verdiysen o konunun tekrar zamanı geldiğinde hatırlatma bildirimi alabilirsin; bildirim ayarlarında "Hatırla bakalım" adıyla geçer. Soru-cevap kartları (Matematik ve Fizik dışındaki derslerde) ezber tekrarı için, konu testleri de aktif hatırlama için kullanılabilir. AYT Edebiyat'taki Yazar–Eser aracında ise Premium ile açılan "Sana özel tekrar", yanlış yaptığın eşleşmeleri art arda iki kez doğru bilene kadar tekrar önüne getirir.

Sık yapılan hatalar

• Tekrarı yeniden okumak sanmak. Okumak tanıdık gelir ama hatırlamayı çalıştırmaz.
• Her gün her şeyi tekrar etmeye çalışmak. Aralık açılmazsa tekrar listesi büyür ve yeni konuya zaman kalmaz.
• Sadece bildiğin konuları tekrar etmek. Rahat hissettirir, ama asıl tekrar edilmesi gereken zorlandığın konulardır.
• Tekrarı programa yazmamak. Planda yeri olmayan tekrar, yoğun bir haftada ilk feda edilen şey olur. Tekrar bloklarını haftaya nasıl yerleştireceğini YKS çalışma programı nasıl hazırlanır? rehberinde anlattık.