AYT Edebiyat yazar–eser nasıl çalışılır?

Kısa cevap: Yazar–eser bilgisini uzun bir liste halinde ezberlemek yerine dönem dönem gruplayıp her yazarın etrafına kurmalısın: yazar, dönemi, türü ve birkaç eseri. Sonra hem "bu yazarın eseri hangisi?" hem "bu eser kimin?" yönünden kendini test etmeli, karıştırdığın eserleri ayrı bir listede toplayıp daha sık tekrar etmelisin.

Neden liste ezberi tutmaz?

Yazar–eser çalışırken akla gelen ilk yol, yüzlerce satırlık bir listeyi baştan sona okumaktır. Birkaç gün sonra eser adları birbirine karışır. Sebep basit: bağlamı olmayan isimler hafızada tutunacak yer bulamaz.

Bir eser adı, yanında yazarın dönemi, eserin türü ve aynı yazarın diğer eserleri olduğunda çok daha kolay hatırlanır. Aşağıdaki yöntem bu bağlamı kurmak için.

1. Dönem dönem grupla

Önce eserleri dönemlere ayır. Ders kitapları ve kaynaklar dönemleri biraz farklı adlandırabilir, ama genel bir sıralama şöyledir:

1. İlk eserler (11.–15. yüzyıl)
2. Divan edebiyatı
3. Tanzimat I. dönem
4. Tanzimat II. dönem
5. Servet-i Fünun ve dönemin dışında kalanlar
6. Fecr-i Âti
7. Millî Edebiyat dönemi
8. Cumhuriyet dönemi (şiir; roman, hikâye ve tiyatro)

Her dönemi ayrı bir çalışma seti gibi düşün. Bir oturumda tek bir dönemi bitir, karışık çalışmaya ancak dönemler oturduktan sonra geç.

Dönem sınırları konusunda bir uyarı: Bazı yazarlar kaynağa göre farklı dönemde anlatılır. Örneğin Beş Hececiler kimi kaynakta Millî Edebiyat içinde, kimisinde Cumhuriyet dönemi şiirinde ele alınır. Cumhuriyet döneminde de yazarları yıl aralığına göre bölmek tartışmalı olabildiği için türe göre gruplamak daha güvenlidir. Sınıflamada tereddüt edersen okulunda kullandığın ders kitabının sınıflamasını esas al.

2. Her yazarın etrafına kur

Dönemin içinde her yazar için küçük bir kart hazırla. Kartta dört bilgi yeter: yazarın adı, dönemi, yazdığı türler ve her türden birkaç eseri. Örneğin:

Namık Kemal

• Dönem: Tanzimat I. dönem
• Roman: İntibah, Cezmi
• Tiyatro: Vatan yahut Silistre, Gülnihal

Bu biçim sana iki şey kazandırır. Eserleri türe göre ayırdığın için "roman mıydı, tiyatro muydu?" sorusu da cevaplanmış olur. Ayrıca bir yazarın bütün eserlerini aynı anda görürsün, böylece bir eseri hatırlamak diğerini de çağırır.

Her eseri karta yazmak zorunda değilsin. Ders kitabında ve çözdüğün sorularda sık karşına çıkan eserlerle başla, kartı zamanla büyüt.

3. İki yönden sor

Yazar–eser bilgisi soruda iki farklı biçimde karşına çıkabilir: bir yazarın adı verilip eseri sorulur ya da bir eser adı verilip yazarı sorulur. İki yön aynı şey gibi görünse de hafıza için farklıdır. "Namık Kemal'in eserleri" sorusunu rahat cevaplayan biri, karışık bir listede "Gülnihal kimin?" sorusunda takılabilir.

Bu yüzden her dönemi iki yönden çalış:

• Yazar → eser: Yazarın adını gör, eserlerini söyle.
• Eser → yazar: Eserin adını gör, yazarını ve dönemini söyle.

4. Karışanları ayrı listeye al

Bazı eserler çok kolay karışır. Bunları ana listenin içinde bırakma, ayrı bir "karışanlar" listesinde topla ve daha sık tekrar et. Karışmanın üç tipik sebebi var.

Aynı ad, farklı yazar

Bazı eser adları birden fazla yazarda geçer. Klasik örnek "Leyla vü Mecnun": Fuzuli'nin ünlü mesnevisidir, ama Ali Şir Nevai'nin de aynı adlı bir mesnevisi vardır. Böyle bir eserle karşılaştığında yazarın dönemini ve türünü de birlikte hatırla.

Benzer konu, farklı yazar

Konusu ya da tipi benzeyen eserler kolayca karışır. Ahmet Mithat Efendi'nin "Felatun Bey ile Rakım Efendi"si ile Recaizade Mahmut Ekrem'in "Araba Sevdası" buna iyi bir örnek: ikisi de Tanzimat romanında alafranga züppe tipini işler. Birincisi Tanzimat I. dönemine, ikincisi Tanzimat II. dönemine aittir. Eserin konusunu değil, yazarını ve dönemini ayırt edici bilgi olarak kullan.

Bir yazar, birden fazla tür

Birden fazla türde eser veren yazarlarda eser–tür eşleşmesi karışır. Necip Fazıl Kısakürek bilinen bir örnektir: "Kaldırımlar" ve "Çile" şiir kitaplarıdır, "Bir Adam Yaratmak" ise tiyatro eseridir. Kartında eserleri türlerine göre ayırdıysan bu karışıklık azalır.

5. Aralıklarla tekrar et

Yazar–eser tam olarak aralıklı tekrardan fayda gören türden bir bilgidir. Bir dönemi bitirdiğin gün kendini test et, sonra ertesi gün, birkaç gün sonra ve bir hafta sonra yeniden sor. Her turda bildiklerini ayır, yanlış yaptıklarını karışanlar listesine ekle. Karışanlar listesi küçüldükçe tekrarlar kısalır.

Dönemleri tek tek oturttuktan sonra karışık tekrar yap. Gerçek bir soruda eserlerin hangi dönemden geldiği söylenmez; karışık tekrar seni buna hazırlar.

Bir haftalık örnek düzen

Yöntemi bir haftaya yaymak için şöyle bir düzen deneyebilirsin:

• Gün 1: Yeni bir dönemin yazar kartlarını hazırla, iki yönden kendini sına.
• Gün 2: Aynı dönemi kısa bir turla tekrar et, karıştıklarını listeye al.
• Gün 3–4: Bir sonraki döneme geç; önceki dönemi beş dakikalık bir turla yokla.
• Gün 5: Karışanlar listesini çalış.
• Hafta sonu: Bu hafta çalıştığın dönemleri karışık sorularla tekrar et.

Edebiyat derslerinde o hafta hangi dönem işleniyorsa onunla başlamak işini kolaylaştırır. Dönem ve akım konularının listesine AYT Edebiyat konuları sayfasından bakabilirsin. Konu anlatımını dinlediğin ya da okuduğun hafta yazar–eser tekrarı da kendiliğinden anlam kazanır.

Uygulamada nasıl çalışılır?

Kapsül YKS'deki Yazar–Eser aracı bu yöntemi izler. Eserler dönemlere göre setlere ayrılmıştır. Her seti "Yazar → Eser" ve "Eser → Yazar" olmak üzere iki yönden, dört şıklı sorularla çalışırsın. Yanlış şıklar önce aynı dönemden gelir; bu yüzden dönemi bilmek tek başına yetmez, eseri gerçekten tanıman gerekir. İlk set ücretsizdir. Diğer setler havuçla ya da ödüllü reklamla 24 saatliğine açılır; Premium'da tüm setler açıktır. Premium'daki "Sana özel tekrar" ise yanlış yaptığın eşleşmeleri art arda iki kez doğru bilene kadar karşına çıkarır.